Navigacija

Marija Bulatović
Filološki fakultet
Univerzitet u Beogradu

CORPUS MOBILE

Koreodrama u Srbiji u 20. i 21. veku: rodna perspektiva / Vera Obradović Ljubinković. – Novi Sad: Pokrajinski zavod za ravnopravnost polova, 2016 (Novi Sad: Sajnos doo). – 201 str. : ilustr. ; 23 cm. – (Edicija Savremeno stvaralaštvo žena). – ISBN 978-86-86259-26-4

Nevelika po obimu, studija Koreodrama u Srbiji u 20. i 21. veku: rodna perspektiva dr Vere Obradović Ljubinković (1966), redovne profesorke Fakulteta umetnosti Univerziteta u Prištini, deo je doktorske disertacije koju je autorka odbranila na ACIMSI Centru za rodne studije Univerziteta u Novom Sadu 4. juna 2016. godine pred komisijom u sastavu: dr Gordana Duhaček, dr Svenka Savić, mentorka, dr Svetozar Rapajić i dr Vladislava Gordić Petković. Čvrste organizacione strukture, jasnim i preciznim jezikom, studija, iz ugla teorije roda, jezgrovito pristupa fenomenu moderne igre, odnosno koreodrame, njenim najznačajnim stvarateljkama u Srbiji – stožerima afirmacije umetničkog stvaralaštva žena.

Na samom početku, jasno se uočava precizna podela poglavlja studije dr Vere Obradović Ljubinković. Monografiju Koreodrama u Srbiji u 20. i 21. veku: rodna perspektiva čine: „Uvod“, najobimniji segment o pojmu koreodrame, umetničkim uticajima i stvarateljkama, zatim „Diskusija ili razmatranje fenomena koreodrame“, „Zaključak“, „Literatura“ i „Dodaci“, među kojima su i naslovnica časopisa „Der Tanz“ i plakat za 18. Bitef. Vredno je izdvojiti, unutar „Uvoda“, segment o komparativnoj analizi stvarateljki koreodrame u Srbiji u kontekstu pitanja i odnosa prema braku, porodici, telu, (auto)poetici koreodrame, uticaju prosvetiteljskih ideja (samo)obrazovanja i potonjim sledbenicama moderne igre u Srbiji.[2] Takođe, naročito su dragoceni, postupno izrađeni i sistematično organizovani, biogrami četiri koreografkinje, igračice i pedagoškinje čije stvaralaštvo predstavlja analizirani korpus monografije, a to su: Maga Magazinović (1882–1968), Smiljana Mandukić (1908–1992), Nada Kokotović (1944) i Sonja Vukićević (1951).

U komparativnoj analizi, autorka pronicljivo zapaža da se u 20. veku slobodnim, modernim plesom bave uglavnom žene, te metodološki pristup iz perspektive roda znatno određuje jedan od značajnih ciljeva studije – afirmacija doprinosa žena u domenu umetnosti igre. Studija očevidno podrazumeva izrazito jasnu sistematizaciju i (re)interpretaciju prikupljenih, donedavno rasutih, podataka iz brojnih izvora, literature i periodike o kontinualnom razvoju koreodrame u Srbiji tokom 20. i u 21. veku, i to u kontekstu delovanja svetskih koreografkinja, poput Isidore Dankan (Isadora Duncan), Marte Grem (Martha Graham), Pine Bauš (Philippina „Pina“ Bausch). Nasuprot klasičnom baletu kao „strogoj“ formi ilustrativnosti i dekora, koreodrama kao „meka“ forma, podložna improvizaciji i slobodi, stremi samospoznaji i individualizmu.

Pre pristupa pojedinačnim korpusima koreografkinja, razumevši koreodramu kao „univerzalni, društveno-pozorišni, odnosno estetski, antropološki, sociološki, pa i psihološki fenomen“,[3] autorka pokušava da pruži vlastitu definiciju koreodrame kao semiotičke scenske prakse koja se služi kombinacijom verbalnog i znatno većeg udela neverbalnog, pri čemu obični pokreti stiču estetska svojstva. Kao što će u epiloškom razmatranju fenomena koreodrame naglasiti, u razjašnjavanju pojma autorka nalazi korene koreodrame u dionizijskoj teatrologiji i sagledava je kao ritualnu igru koja obuzima telo i um, ničeanski, kroz prizmu dijalektičkog pomirenja apolonijskog i dionizijskog principa. Iako naglašava da je koreodrama bila sastavni deo opera, a potom postala autonomna, autorka ističe njenu ritualnu etiologiju, no, začudno, bar u svojoj monografiji kao sažetoj verziji disertacije, ne razjašnjava i njenu etimologiju.[4] I pored modifikacija spoljašnjeg tipa, uticaja italijanske commedia dell'arte i osobenog žanra baleta-pantomime (ballet d'action), usled krize klasičnog baleta, koreodrama se paradigmatski uspostavlja u ekspresionističkom nemačkom plesnom teatru 20. veka (Tanztheatar) kao teatar pokreta, fizički teatar, plesno pozorište, plesna drama.

Autorka monografije postupno uvodi čitaoca u svaki ponaosob opus četiri koreografkinje uz nezaobilazan biografski kontekst. Novu formu plesnog teatra Mage Magazinović autorka naziva epsko-patriotskom koreodramom, ističući dvostruki pionirski poduhvat koreografkinje – borbu za ravnopravnost koreodrame sa drugim formama i borbu za ravnopravnost žena u patrijarhalnoj sredini, odnosno najjasnije usvajanje feminističke misli isticanjem značaja pedagoške ideje i umetnosti kao sredstva izražavanja subjektiviteta. Shvatanje moderne igre kao izražavanja života u slobodnom prostoru, autorka pronalazi i kod Smiljane Mandukić čija umetnost pokreta sažima vajarstvo, slikarstvo, poeziju i muziku. Ideju povezanosti slobodne igre i žene Magazinovićeva i Mandukićeva dele, dok se Magazinovićeva oslanja na grčko obrazovanje i shvatanje tela,[5]Mandukićeva preuzima estetiku euritmije kao duhovnog izraza u fluidnosti telesnog pokreta. Termin koreodrame autorka vezuje isključivo za rad Nade Kokotović, čiju plesnu dramu, kao i u slučaju Sonje Vukićević, naziva političkom koreodramom. Kod obe savremene koreografkinje autorka zapaža snažan antiratni stav i performativnost tela kao življene istorije, autentičnog tela, razodevenog i oslobođenog, mislećeg i estetski osvešćenog.

Pored tumačenja koreodrame kao simbioze ničeanske dihotomije, autorka iznosi i dve teorijski zanimljive opservacije. Najpre, autorka tumači igru, u maniru Rolana Barta (Roland Barthes), kao telesnu „skripciju“ koja nastaje i nestaje u prostoru, a gramatiku tela upoređuje sa pismom (l'écriture). Nadalje, kao sintetički oblik umetničke prakse, koreodrama je dvostruko određena: kao znak, semiotika tela i kao intentio corporis, motiv tela i njegova intencionalnost koja nastaje u ukidanju dihotomije duha i telesnosti, u dijalektičkoj kretnji bića, corpus mobile, odnosno „čiste destilovane misli“ i tela.

Studija Koreodrama u Srbiji u 20. i 21. veku: rodna perspektiva Vere Obradović Ljubinković suvislo ispituje fenomen koreodrame kao opšteg, a opet duboko ličnog jezika tela bez erotskog predznaka u kontekstu života i dela četiri koreografkinje. Analiza konkretnih poetika stvarateljki koreodrame, kao i samog određenja hibridnog žanra, varira između spoljašnjeg i imanentnog pristupa, pri čemu autorka ne zalazi u dubinsku analizu. Verovatno usled fragmentacije teksta disertacije, monografija, u manjoj meri, nužno trpi određene nedostatnosti i pritom zadržava akademski diskurs. Svakako, monografija predstavlja punu afirmaciju stvarateljki koreodrame na prostoru Srbije i vredan uvod u koreodramski izraz kao par excellence filozofski i estetski fenomen koji ispituje sociološka, politička i, u najširem smislu, antropološka pitanja.


[1] Ovaj rad nastao je u okviru projekta Knjiženstvo, teorija i istorija ženske književnosti na srpskom jeziku do 1915. (br. 178029) Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike Srbije.

[2] Kao sledbenice moderne igre u Srbiji u studiji se navode: Ana Maletić (1904–1986), Milana Broš (1929–2012), Margareta Debeljak (1905–1989) i druge.

[3] Vera Obradović Ljubinković , Koreodrama u Srbiji u 20. i 21. veku: rodna perspektiva (Novi Sad: Pokrajinski zavod za ravnopravnost polova, 2016), 9.

[4] Autorka naglašava da je termin „koreodrama“ prvi put upotrebio Karlo Ritorni (Carlo Ritorni, 1786–1860), biograf Salvatorea Vigana (Salvatore Viganò, 1769–1821), koreografa i muzičara, za čije ime se asocira pojam plesane drame koja se pojavljuje 1838. godine. Premda autorka ističe ritualno poreklo koreodrame, ne razjašnjava njenu etimologiju koja tešnje upućuje na vezu sa antičkom teatrologijom preko termina χορεία koji upućuje na cirkularnost plesa i plesnog prostora i χορός, fenomen antičkog hora.

[5] Autorka navodi Platonovu zamisao o gimnastici i muzici koji blagotvorno deluju na dušu i telo čoveka.

Marija Bulatović
Faculty of Philology
University of Belgrade

CORPUS MOBILE

Na početak stranice